AB: Türkiye’den AB'ye ve Kıbrıs’a yönelik adımlar bekliyoruz

Avrupa Komisyonu’nun genişlemeden sorumlu komiseri Marta Kos, dün Avrupa Parlamentosu’nda yaptığı konuşmada, AB'nin değişen bölgesel ve küresel dengeler nedeniyle Türkiye’ye ihtiyaç duyduğunu vurguladı. Kos, Türkiye ile ilişkilerde ilerleme için Ankara’dan Kıbrıs dahil somut adımlar beklendiğini belirtti.

Avrupa Komisyonu’nun genişlemeden sorumlu komiseri Marta Kos, pazartesi günü Avrupa Parlamentosu’nda (AP) yaptığı konuşmada, AB'nin değişen bölgesel ve küresel dengeler nedeniyle Türkiye’ye ihtiyaç duyduğunu vurguladı.

Kos, "Avrupa ve Orta Doğu’daki değişen jeopolitik gerçekler ışığında Türkiye’ye ihtiyacımız var," derken, Türkiye’nin AB açısından yalnızca aday ülke değil, aynı zamanda stratejik bir ortak olarak görüldüğünü ortaya koydu.

'Güçlü ittifaklar için cesur adımlar' vurgusu yapan AB Komiseri Kos, şu ifadeleri kullandı:

"Daha güçlü ortaklıklar kurmak için daha cesur adımlar atmamız gerekiyor. Özellikle yakın çevremizde. Aday ülke Türkiye başta olmak üzere, Ermenistan ve Azerbaycan ile son dönemde yürüttüğüm temaslar bu şekilde anlaşılmalıdır."

Türkiye’nin ekonomik ve ticari önemine de dikkat çeken ve Türkiye’yi "AB’nin beşinci büyük ticaret ortağı" olarak tanımlayan Kos, Türkiye ile ticaret hacminin Mercosur veya Hindistan ile olan ticaretin iki katı düzeyinde olduğuna vurgu yaptı.

Türkiye’nin Avrupa ile Asya arasındaki ticaret yolları açısından da kilit önemde olduğunu vurguladı.

Ukrayna savaşı ve Karadeniz güvenliği bağlamında da Ankara’nın rolüne işaret eden Kos, "Ukrayna için herhangi bir barış düzenlemesi Türkiye’yi gerektirecek," dedi.

Kos, bunu da Karadeniz bölgesinde oluşacak yeni güvenlik ortamı ve Türkiye’nin NATO’nun ikinci büyük ordusuna sahip olmasıyla ilişkilendirdi.

Kos ayrıca, Türkiye ve Güney Kafkasya üzerinden gelişen ticaret güzergâhlarının kuzeyde ve güneyde savaş sürerken daha da kritik hale geldiğini söyledi.

Bu hat üzerindeki ticaret taşımacılığının 2022’den bu yana dört kat arttığını belirten Kos, doğru yatırımlarla bu kapasitenin 2030’a kadar üç kat daha artabileceğini ifade etti.

"TÜRKİYE'DEN BİZE VE KIBRIS'A YÖNELİK ADIMLAR BEKLİYORUZ"

Şubat ayında Türkiye'ye yaptığı ziyaret kapsamında Ankara ile son temaslarına da değinen Kos, AB ve Türkiye taraflarının ticaret engellerini azaltma imkanlarını değerlendirme konusunda mutabık kaldığını söyledi.

Ancak Kos, bu sürecin tek taraflı ilerlemeyeceğini de açıkça ortaya koydu. "Türkiye’den de bize ve Kıbrıs’a yönelik adımlar bekliyoruz" ifadesiyle, Brüksel’in Ankara’dan somut karşılık görmek istediğini vurguladı.

VİZE SERBESTİSİ İÇİN 6 KRİTER

Avrupa Parlamentosu (AP) Türkiye Raportörü Nacho Sanchez Amor tarafından 2025 Mayıs ayında yayımlanan ve 2023 - 2025 içindeki Türkiye ve AB çerçevesindeki gelişmeler ışığında hazırlanan Türkiye raporunda, vize serbestisi için gerekli 72 kriterin son kalan 6 maddesinin tamamlanması halinde sürecinin yeniden başlayabileceği belirtilmişti.

Söz konusu 72 kriter ise "belge güvenliği", "göç yönetimi", "kamu düzeni ve güvenliği", "temel haklar" ve "düzensiz göçmenlerin geri kabulü" olmak üzere beş tematik grupta toplandı.

Türkiye, Schengen ülkelerine yönelik vize muafiyetini elde etmek için karşılaması gereken 72 kriterden 66'sını yerine getirmiş olsa da son 6 kriter konusunda uzun zamandır bir çıkmaz yaşanıyor.

Vize serbestisi için kalan 6 kriter ise şöyle:

1. Terörle mücadele yasasında değişiklik,

2. AB Polis Örgütü Europol ile operasyonel işbirliği anlaşması,

3. Avrupa Konseyi bünyesindeki Yolsuzluğa Karşı Devletler Grubu'nun (GRECO) yolsuzlukla mücadele alanındaki önerilerinin uygulanması.

4. Suç bağlantılı konularda tüm AB üyeleriyle iş birliğine gidilmesi.

5. Türkiye üzerinden kural dışı şekilde AB ülkelerine geçiş yapan kişilerin geri alınmasına ilişkin Geri Kabul Anlaşması'nın (GKA) tüm unsurlarıyla uygulanması.

6. Kişisel verilere yönelik yasal düzenlemelerin Avrupa standartlarıyla uyumlu hale getirilmesi.

Vize serbestisi konusunda Türkiye'nin gerekli kriterlerin karşılanması yönünde hiçbir ilerleme kaydetmemiş olmasına değinilen raporda, "AP, tüm AB Üye devletlerine karşı ayrımcı olmayan bir şekilde, açık bir şekilde bekleyen altı kriteri tam olarak yerine getirir getirmez vize serbestisi sürecini başlatma isteğini yineler," ifadeleri kullanıldı.

AP'nin "Türk vatandaşlarının, talepteki belirgin artış ve sistemin kötüye kullanılması korkusu nedeniyle vize taleplerinde sorunlarla karşılaşmasından üzüntü duyulduğu" belirtildi.

"AB, ADAY ÜLKELERE TEKLİF SUNMALI"

Kos’un Türkiye mesajları, konuşmasının genel çerçevesinden bağımsız değildi.

AB Komiseri, genişlemenin artık yalnızca teknik bir üyelik süreci olmadığını, aynı zamanda Avrupa’nın güvenliği ve siyasi geleceğiyle doğrudan bağlantılı hale geldiğini söyledi.

Kos, Rusya’nın Ukrayna’ya yönelik saldırısının ardından Avrupa’da barış, istikrar ve demokrasinin artık garanti altında olmadığını söyledi.

Bu nedenle genişlemenin artık "yalnızca Avrupa projesini tamamlamakla ilgili" olmadığını belirten Kos, sürecin aynı zamanda "onu güvence altına almakla ilgili" hale geldiğini ifade etti.

Bu çerçevede AB’nin aday ülkelere "güvenilir bir teklif" sunması gerektiğini belirten Kos, bir yandan aday ülkeleri Avrupa siyasi alanına daha sıkı bağlamanın önemine işaret etti, diğer yandan da reform standartlarından taviz verilmeyeceğini söyledi.

Katılım sürecinin hem "iddialı" hem de AB kurallarıyla "tam uyumlu" biçimde yürütülmesi gerektiğini vurguladı.

Kos, 2025’i genişleme açısından "iyi bir yıl" olarak tanımladı ve "son 15 yılda birlikte başardığımızdan daha fazlasını başardık" dedi.

Karadağ’ın 14 faslı kapattığını, Arnavutluk’un ise bir yılı biraz aşkın sürede altı müzakere kümesinin tamamını açtığını söyleyen Kos, Ukrayna’nın da savaş koşullarına rağmen AB yolunda ilerlemeyi sürdürdüğünü ifade etti.

Moldova’nın reform performansını överken, Gürcistan ve Sırbistan konusunda ise daha sert bir ton kullandı. Gürcistan’daki son yasal gelişmelerin ciddi kaygı yarattığını söyleyen Kos, ülkede "siyasi ifade üzerinde devlet kontrolüne dayalı otoriter bir sistemin" Avrupa perspektifini zayıflattığını belirtti.

Sırbistan için de yargı bağımsızlığını zedeleyen yasalar, protestoculara yönelik baskılar ve bağımsız medyaya müdahaleler nedeniyle "giderek daha fazla endişe duyduklarını" söyledi.

Kos ayrıca aday ülkelerin yıllarca reform yapıp buna karşılık elle tutulur sonuç göremediği bir yapının sürdürülemeyeceğini ifade etti.

"Gelecekteki vatandaşlarımıza çok daha hızlı ulaşmamız gerekiyor," diyen Kos, ödeme sistemleri, dolaşım, enerji, altyapı, güvenlik ve iç pazar gibi alanlarda daha hızlı entegrasyon gerektiğini savundu.

Batı Balkanlar’daki reform gecikmeleri nedeniyle yüz milyonlarca avroluk fonun kaybedilme riski bulunduğunu da hatırlattı.

Konuşmasının sonunda genişlemeyi bir kez daha AB’nin en stratejik politikalarından biri olarak tanımlayan Kos, Avrupa’nın bugün yeniden barış ve istikrarı nasıl koruyacağı sorusuyla karşı karşıya olduğunu söyledi.

Kos, Avrupa Parlamentosu’nun bu süreçteki rolünün merkezi önemde olduğunu vurgulayarak, "Avrupa’nın bugün karşı karşıya olduğu zorluklar bir kez daha cesaret, birlik ve vizyon gerektiriyor," ifadelerini kullandı.